Χρειάστηκαν χρόνια αναμονής, διαδοχικές παρεμβάσεις και μια μεγάλη διαδρομή μέχρι να εκπληρωθεί η τελευταία επιθυμία ενός σημαντικού Λιβαδείτη ζωγράφου. Η Πινακοθήκη Θεόδωρου Λαζαρή είναι πλέον πραγματικότητα και η πολύτιμη συλλογή του αποκτά μόνιμη στέγη εκεί όπου ίσως ταιριάζει περισσότερο: δίπλα στα νερά και στο φυσικό τοπίο της Κρύας που τόσο αγάπησε και αποτύπωσε στους πίνακές του.
Το ιστορικό κτήριο της «Νεροτριβής» άνοιξε το Σάββατο 3 Οκτωβρίου τις πύλες του ως ένας νέος χώρος πολιτισμού για τη Λιβαδειά, φιλοξενώντας το έργο ενός δημιουργού που συνέδεσε μεγάλο μέρος της καλλιτεχνικής του πορείας με τη γενέτειρά του.
Τα εγκαίνια της Πινακοθήκης πραγματοποιήθηκαν παρουσία εκπροσώπων των τοπικών αρχών, φορέων και συλλόγων, σηματοδοτώντας την επιστροφή στο προσκήνιο, έπειτα από περίπου δύο δεκαετίες, της συλλογής που ο Θεόδωρος Λαζαρής είχε δωρίσει στην πόλη του.
Τον αγιασμό τέλεσε ο Μητροπολίτης Θηβών, Λεβαδείας και Αυλίδος Γεώργιος, μεταφέροντας και το ευχετήριο μήνυμα του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου.
Στην τελετή μίλησαν ο δήμαρχος Λεβαδέων Δημήτρης Καραμάνης, οι βουλευτές Γιώτα Πούλου και Γιώργος Μουλκιώτης, η πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Λιβαδειάς Γεωργία Τσώκου και ο αντιπεριφερειάρχης Βοιωτίας Γιώργος Ντασιώτης, ενώ η ιστορικός Τέχνης Αγγλική Ρουμπιέ παρουσίασε την εικαστική φυσιογνωμία και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του έργου του Λαζαρή.
Μια διαδρομή ετών μέχρι τα εγκαίνια
Η δημιουργία της Πινακοθήκης είναι ένα έργο που πέρασε μέσα από διαφορετικές δημοτικές περιόδους.
Ο Δημήτρης Καραμάνης αναφέρθηκε στην ιστορία της συλλογής αλλά και του ίδιου του κτηρίου της Νεροτριβής, το οποίο κατασκευάστηκε επί της δημοτικής αρχής του αείμνηστου δημάρχου Χρήστου Παλαιολόγου.
Τον Νοέμβριο του 2017, επί δημαρχίας Γιώτας Πούλου, εγκρίθηκε η ένταξη του έργου στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων του υπουργείου Εσωτερικών, ενώ τον Μάιο του 2019 υπογράφηκε η σύμβαση και ξεκίνησαν οι εργασίες εσωτερικής ανάπλασης του κτηρίου.
Η προσπάθεια συνεχίστηκε κατά τη θητεία του Ιωάννη Ταγκαλέγκα και ολοκληρώθηκε από τη σημερινή δημοτική αρχή, με τη μουσειογραφική και μουσειολογική μελέτη, την τοποθέτηση των έργων και την ολοκλήρωση των τεχνικών υποδομών.
«Σήμερα παραδίδουμε όχι μόνο σε εσάς τους δημότες μας, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο την πνευματική κληρονομιά του Θεόδωρου Λαζαρή, η οποία βρίσκει το μόνιμο σπίτι της σ’ αυτό το ιστορικό κτήριο της Λιβαδειάς», ανέφερε ο δήμαρχος Λεβαδέων.
Ο Δημήτρης Καραμάνης χαρακτήρισε την Πινακοθήκη «νέο φάρο πολιτισμού» και «ζωντανό πυρήνα εικαστικής ακτινοβολίας», υπογραμμίζοντας ότι η επαναλειτουργία της αποτελεί σημαντικό σταθμό για την πολιτιστική ζωή της πόλης.
Ο ζωγράφος που επέστρεψε στη γενέτειρά του μέσα από τα έργα του
Η επιλογή της Κρύας για τη μόνιμη έκθεση των έργων αποκτά έναν ιδιαίτερο συμβολισμό.
Ο Θεόδωρος Λαζαρής είχε μια βαθιά σχέση με το φυσικό τοπίο. Το φως, το χρώμα, το νερό, η Έρκυνα και οι εικόνες της Λιβαδειάς αποτέλεσαν επανειλημμένα πηγές έμπνευσης στη ζωγραφική του.
Γεννημένος στη Λιβαδειά στις 2 Φεβρουαρίου 1885, έφυγε το 1906 για την Αθήνα με υποτροφία του Δήμου, προκειμένου να σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών. Εκεί μαθήτευσε κοντά σε σημαντικούς δημιουργούς της εποχής, μεταξύ των οποίων ο Δημήτριος Γερανιώτης, ο Γεώργιος Ροϊλός και ο Γεώργιος Ιακωβίδης.
Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι και ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος διέκοψαν τις σπουδές του. Επέστρεψε, όμως, και το 1919 αποφοίτησε με άριστα, λαμβάνοντας το Χρυσοβέργειο Βραβείο.
Η πορεία που ακολούθησε τον έφερε σε σημαντικές εκθέσεις εντός και εκτός Ελλάδας. Το 1930 παρουσίασε ατομική έκθεση στον «Παρνασσό», το 1934 συμμετείχε στην Μπιενάλε της Βενετίας και, τέσσερις δεκαετίες αργότερα, το 1974, η Εθνική Πινακοθήκη τού αφιέρωσε μεγάλη αναδρομική έκθεση.
Η δωρεά των 72 έργων λίγο πριν από τον θάνατό του
Η σχέση του Λαζαρή με τη γενέτειρά του επισφραγίστηκε λίγο πριν από το τέλος της ζωής του.
Μόλις δύο ημέρες πριν από τον θάνατό του το 1978, και με την παραίνεση της συζύγου του Θεανούς και του τότε προέδρου του Μορφωτικού Συλλόγου Λιβαδειάς Γιώργου Κωσταγιάννη, αποφάσισε να δωρίσει στον Δήμο 72 έργα του.
Ήταν, κατά μία έννοια, η επιστροφή ενός χρέους προς την πόλη που δεκαετίες νωρίτερα είχε πιστέψει στο ταλέντο του και είχε χρηματοδοτήσει τις σπουδές του.
Ο ίδιος, όμως, είχε θέσει μια ουσιαστική προϋπόθεση: τα έργα να παραμείνουν στη Λιβαδειά, να στεγαστούν σε Πινακοθήκη και να είναι προσβάσιμα στο κοινό.
Σχεδόν μισό αιώνα μετά τον θάνατό του, αυτή η επιθυμία αποκτά πλέον τη μόνιμη στέγη της.
Ο δήμαρχος ευχαρίστησε τους προκατόχους του και όσους εργάστηκαν διαχρονικά για την ολοκλήρωση του εγχειρήματος, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στην αρχιτέκτονα Σοφία Τσαμπά, η οποία εργάστηκε αφιλοκερδώς και επιμελήθηκε το εικαστικό μέρος, καθώς και στους μελετητές, στις Τεχνικές Υπηρεσίες του Δήμου και στους συνεργάτες που συμμετείχαν στην προετοιμασία της Πινακοθήκης.
Με τη λειτουργία της νέας Πινακοθήκης, η «Νεροτριβή» αποκτά πλέον μια δεύτερη ζωή. Το ιστορικό κτήριο δεν φιλοξενεί απλώς μια συλλογή ζωγραφικής, αλλά συνδέει δύο διαφορετικές όψεις της ίδιας πόλης: το φυσικό και ιστορικό τοπίο της Κρύας με την καλλιτεχνική ματιά ενός ανθρώπου που το μετέφερε στον καμβά.
Και τα 72 έργα που ο Θεόδωρος Λαζαρής άφησε ως «αντίδωρο» στη Λιβαδειά μπορούν πλέον να κάνουν αυτό για το οποίο προορίζονταν: να παραμένουν στην πόλη και να συναντούν το κοινό της.
Οι ώρες λειτουργίας
Σύμφωνα με το προσωρινό πρόγραμμα, η Πινακοθήκη Θεόδωρου Λαζαρή θα είναι ανοιχτή Δευτέρα έως Παρασκευή, από τις 08:00 έως τις 14:00, και κάθε Κυριακή από τις 11:00 έως τις 17:30.