Σήμερα η Εκκλησία υψώνει τον Τίμιο Σταυρό. Και ίσως πρέπει να αναρωτηθούμε: γιατί τον υψώνει; Για να τον θαυμάσουμε; Για να τον προσκυνήσουμε τυπικά; Ή μήπως για να μας θυμίσει μια αλήθεια που ο σύγχρονος άνθρωπος προσπαθεί με κάθε τρόπο να ξεχάσει; Ότι ο άνθρωπος δεν γεννήθηκε για να είναι δούλος. Δεν γεννήθηκε για να υπηρετεί την απληστία των ισχυρών, την αυθαιρεσία των εξουσιών, τα οικονομικά συμφέροντα, τις ιδεολογίες, τα συστήματα και τους μηχανισμούς που θέλουν να τον μετατρέψουν από πρόσωπο σε αριθμό.
Ο Χριστός πάνω στον Σταυρό στέκεται απέναντι σε ολόκληρη τη λογική του κόσμου. Ο κόσμος λέει: «Ισχυρός είναι αυτός που εξουσιάζει». Ο Χριστός απαντά: «Ισχυρός είναι αυτός που θυσιάζεται». Ο κόσμος λέει: «Νίκη είναι να συντρίψεις τον άλλον». Ο Χριστός απαντά: «Νίκη είναι να αγαπήσεις ακόμη και εκείνον που σε σταυρώνει». Ο κόσμος λέει: «Κράτησε την εξουσία με κάθε τρόπο». Ο Χριστός αποκαλύπτει: «Η αληθινή εξουσία είναι η διακονία».
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη επικαιρότητα του Σταυρού. Γιατί σήμερα έχουμε γεμίσει από εξουσίες. Πολιτικές εξουσίες. Οικονομικές εξουσίες. Μιντιακές εξουσίες. Θεσμικές εξουσίες. Πολυεθνικές εξουσίες. Μηχανισμούς που αποφασίζουν για τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων.
Και το ερώτημα είναι: Ποιος ελέγχει αυτούς που ελέγχουν; Ποιος λογοδοτεί όταν η εξουσία αυθαιρετεί; Ποιος προστατεύει τον απλό άνθρωπο όταν αισθάνεται ότι δεν έχει φωνή; Ποιος υπερασπίζεται εκείνον που δεν έχει γνωριμίες, χρήματα, πρόσβαση και δύναμη; Γιατί είναι εύκολο να μιλάμε για δημοκρατία όταν όλα λειτουργούν όπως θέλουμε. Το πραγματικό τεστ της δημοκρατίας όμως είναι άλλο: Πώς συμπεριφέρεσαι στον άνθρωπο που διαφωνεί μαζί σου; Τον ακούς ή τον φιμώνεις; Τον πείθεις ή τον εκφοβίζεις; Σέβεσαι την ελευθερία του ή απαιτείς τυφλή συμμόρφωση;
Αυτό είναι το ερώτημα του Σταυρού. Γιατί ο Χριστός δεν εξανάγκασε ποτέ κανέναν να Τον ακολουθήσει. Δεν δημιούργησε ένα καθεστώς φόβου. Δεν στρατολόγησε ανθρώπους με απειλές. Είπε: «Εἴ τις θέλει…» Αν θέλει. Αυτή είναι η μεγαλειώδης λέξη του Ευαγγελίου: η ελευθερία. Ο Χριστός δεν θέλει δούλους. Θέλει πρόσωπα. Και όποιος θέλει να ελέγξει ολοκληρωτικά τον άνθρωπο, αργά ή γρήγορα θα προσπαθήσει να ελέγξει και τη συνείδησή του. Θα του πει τι πρέπει να σκέφτεται. Τι πρέπει να φοβάται. Τι πρέπει να αγαπά. Τι πρέπει να απορρίπτει. Ποιον πρέπει να θεωρεί εχθρό. Και τότε ο άνθρωπος παύει να είναι πρόσωπο. Γίνεται υπήκοος χωρίς εσωτερική ελευθερία.
Γι’ αυτό ο Σταυρός είναι επικίνδυνος για κάθε ολοκληρωτική λογική. Γιατί πάνω στον Σταυρό βρίσκεται ένας άνθρωπος που η κοσμική εξουσία προσπάθησε να συντρίψει. Τον συνέλαβαν. Τον ανέκριναν. Τον καταδίκασαν. Τον διαπόμπευσαν. Τον σταύρωσαν. Και όμως…δεν κατάφεραν να νικήσουν την αλήθεια Του. Αυτό είναι το συγκλονιστικό μήνυμα του Σταυρού: Μπορείς να φυλακίσεις το σώμα ενός ανθρώπου, αλλά δεν μπορείς να φυλακίσεις την αλήθεια του. Μπορείς να του πάρεις την περιουσία, αλλά όχι την αξιοπρέπειά του. Μπορείς να τον φιμώσεις, αλλά όχι να εξαφανίσεις την αλήθεια. Μπορείς να τον απειλήσεις, αλλά δεν μπορείς να εξαγοράσεις τη συνείδησή του, εάν εκείνος αποφασίσει να μείνει ελεύθερος.
Και γι’ αυτό η Εκκλησία σήμερα δεν πρέπει απλώς να υψώνει τον Σταυρό. Πρέπει να ακούει τον Σταυρό. Και ο Σταυρός φωνάζει προς όλους: Μην κάνετε τον άνθρωπο θυσία στα συμφέροντά σας! Μην κάνετε τον φτωχό αριθμό στις οικονομικές σας εξισώσεις. Μην κάνετε τον εργαζόμενο αναλώσιμο. Μην κάνετε τον νέο να αισθάνεται ότι η πατρίδα του δεν έχει χώρο γι’ αυτόν. Μην κάνετε την οικογένεια να αγωνίζεται μόνη της για να επιβιώσει. Μην ζητάτε από τον λαό συνεχώς θυσίες, όταν εκείνοι που αποφασίζουν δεν γνωρίζουν τι σημαίνει να στερείσαι. Δεν μπορεί να ζητάς από τον λαό να σηκώνει συνεχώς τον σταυρό και εσύ να ζεις σαν να μην υπάρχει σταυρός. Αυτό δεν είναι δικαιοσύνη.
Και ο Σταυρός του Χριστού δεν επιτρέπει στην Εκκλησία να σιωπά μπροστά στην αδικία. Η Εκκλησία δεν είναι κόμμα. Δεν είναι πολιτική παράταξη. Δεν είναι μηχανισμός εξουσίας. Αλλά ακριβώς γι’ αυτό οφείλει να ελέγχει κάθε εξουσία όταν αυτή ξεχνά τον άνθρωπο. Να ελέγχει την κυβέρνηση όταν αδικεί. Να ελέγχει την οικονομία όταν εκμεταλλεύεται. Να ελέγχει την κοινωνία όταν αποκλείει. Να ελέγχει ακόμη και τον ίδιο της τον εαυτό όταν απομακρύνεται από το Ευαγγέλιο. Γιατί ο προφητικός λόγος της Εκκλησίας δεν μπορεί να είναι επιλεκτικός. Δεν μπορεί να καταγγέλλει την αδικία μόνο όταν την διαπράττει ο οποιοσδήποτε. Δεν μπορεί να υπερασπίζεται την ελευθερία μόνο όταν απειλείται η δική της άποψη.
Η αλήθεια του Χριστού δεν έχει κομματικό χρώμα. Ο Σταυρός στέκεται απέναντι σε κάθε μορφή αυθαιρεσίας. Και σήμερα, μέσα σε μια κοινωνία κουρασμένη από σκάνδαλα, οικονομικές πιέσεις, ανασφάλεια, πολέμους, κοινωνικές ανισότητες και μια διαρκή αίσθηση ότι ο απλός άνθρωπος καλείται πάντοτε να πληρώνει το τίμημα, το μήνυμα του Σταυρού γίνεται ακόμη πιο δυνατό: Δεν είναι φυσιολογικό να θυσιάζεται πάντοτε ο αδύναμος για να διασώζεται πάντοτε ο ισχυρός. Δεν είναι φυσιολογικό η ευθύνη να κατεβαίνει πάντοτε προς τα κάτω και η ασυλία να ανεβαίνει πάντοτε προς τα πάνω. Δεν είναι φυσιολογικό να υπάρχουν πολίτες που λογοδοτούν για τα πάντα και ισχυροί που μοιάζουν να λογοδοτούν για τίποτε.
Το μήνυμα της σημερινής εορτής, εκτός των άλλων, είναι και η επικράτηση της δικαιοσύνης, η οποία το τελευταίο διάστημα έχει τρωθεί. Ο Τίμιος Σταυρός ζητά από εμάς κάτι ακόμη πιο δύσκολο: Να μην γίνουμε αυτό που καταγγέλλουμε. Να μην αποκτήσουμε εμείς εξουσία και κάνουμε στους άλλους όσα καταγγέλλουμε όταν τα κάνουν οι ισχυροί. Γιατί η μεγαλύτερη επανάσταση του Χριστού δεν είναι να αλλάξει απλώς τους ανθρώπους που κάθονται στις καρέκλες της εξουσίας. Είναι να αλλάξει την καρδιά του ανθρώπου. Να μετατρέψει τον άνθρωπο από κυνηγό εξουσίας σε άνθρωπο διακονίας.
Σήμερα προσκυνούμε τον Σταυρό. Ας μην τον προσκυνήσουμε μόνο με τα χείλη. Ας τον προσκυνήσουμε με τη ζωή μας. Να σηκώσουμε τον σταυρό της αλήθειας όταν το ψέμα γίνεται εύκολο. Τον σταυρό της αξιοπρέπειας όταν κάποιοι απαιτούν υποταγή. Τον σταυρό της αλληλεγγύης όταν ο άλλος υποφέρει. Τον σταυρό της δικαιοσύνης όταν η αδικία γίνεται κανονικότητα. Τον σταυρό της ελευθερίας όταν η κοινωνία συνηθίζει να φοβάται.
Και κυρίως: να μη φοβηθούμε να πούμε «όχι» εκεί όπου το Ευαγγέλιο απαιτεί «όχι». Γιατί ο Χριστός πάνω στον Σταυρό μας διδάσκει ότι υπάρχει κάτι που αξίζει περισσότερο και από τη ζωή ακόμη: η αλήθεια! Και υπάρχει κάτι που δεν πρέπει ποτέ να παραδώσουμε: την ελευθερία της συνείδησής μας.
Ας υψώσουμε, λοιπόν, σήμερα τον Τίμιο Σταυρό. Όχι για να τον χρησιμοποιήσουμε εναντίον κανενός. Αλλά για να θυμηθούμε όλοι — κυβερνώντες και κυβερνώμενοι, ισχυροί και αδύναμοι, πλούσιοι και φτωχοί — ότι υπάρχει μια εξουσία πάνω από κάθε ανθρώπινη εξουσία: η εξουσία της αλήθειας, της αγάπης και της δικαιοσύνης. Και υπάρχει ένας Βασιλιάς που δεν κάθισε σε χρυσό θρόνο. Κρεμάστηκε πάνω σε έναν Σταυρό. Γι’ αυτό και κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να γίνει απόλυτος κύριος πάνω στον άλλον. Γιατί πάνω από όλους μας υπάρχει ο Χριστός. Και μπροστά στον Σταυρό Του, πέφτουν όλες οι ψεύτικες εξουσίες, σιωπούν όλες οι αλαζονείες, αποκαλύπτονται όλες οι υποκρισίες και μένει μόνο ο άνθρωπος απέναντι στην αλήθεια του Θεού.