Γράφει η Ελίνα Τρωγάδα
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Υπάρχουν πόλεις όπου μπορείς να περπατήσεις για ώρες χωρίς να συναντήσεις κανέναν γνωστό. Και υπάρχουν κι εκείνες όπου ξεκινάς για μια δουλειά δέκα λεπτών και επιστρέφεις μία ώρα αργότερα, επειδή συνάντησες τρεις φίλους, δύο παλιούς συμμαθητές και κάποιον που ήθελε να μάθει τα νέα σου. Ή, ακόμη καλύτερα, τα γνώριζε ήδη.
Όποιος ζει σε μια μικρή πόλη γνωρίζει καλά αυτή την καθημερινότητα. Στη Λιβαδειά, όπου ζω, αλλά και στη Θήβα, στην Αλίαρτο, στην Αράχωβα ή σε τόσες άλλες πόλεις της ελληνικής περιφέρειας, οι ανθρώπινες διαδρομές διασταυρώνονται συνεχώς.
Η ζωή σε μια μικρή πόλη έχει σημαντικά πλεονεκτήματα. Μικρότερες αποστάσεις, ευκολότερες μετακινήσεις, συχνά χαμηλότερο κόστος ζωής και λιγότερο χρόνο χαμένο στις καθημερινές υποχρεώσεις. Χρόνο για έναν καφέ, μια βόλτα, μια συνάντηση που δεν χρειάζεται να προγραμματιστεί εβδομάδες νωρίτερα.
Και ο χρόνος είναι ίσως το μεγαλύτερο κέρδος.
Υπάρχει όμως κι ένα δεύτερο προνόμιο: η οικειότητα.
Ο περιπτεράς γνωρίζει ποιο αναψυκτικό προτιμάς, τι αγοράζεις συνήθως, ίσως και πώς τα πηγαίνουν τα παιδιά σου. Δεν είσαι απλώς ο επόμενος πελάτης. Είσαι ένας άνθρωπος με όνομα, ιστορία και συνέχεια.
Αυτές οι μικρές καθημερινές επαφές έχουν μεγαλύτερη ψυχολογική σημασία απ’ όση φανταζόμαστε. Ακόμη και οι σύντομες συναντήσεις με ανθρώπους που δεν ανήκουν στον στενό μας κύκλο μπορούν να ενισχύσουν την αίσθηση σύνδεσης και ευεξίας. Κάποιες φορές, ένα «καλημέρα» από έναν γνώριμο άνθρωπο έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όση νομίζουμε.
Μόνο που η οικειότητα έχει και την άλλη της όψη.
Στη μικρή πόλη μπορεί να μη γνωρίζεις τι θα φας το μεσημέρι, αλλά κάποιος άλλος να γνωρίζει ήδη με ποιον ήπιες καφέ το πρωί.
Το περίφημο «τι θα πει ο κόσμος» δεν είναι απλώς μια παλιά ελληνική φράση. Είναι μια μορφή κοινωνικής πίεσης που μπορεί να επηρεάζει επιλογές, σχέσεις και αποφάσεις. Κάποιες φορές δεν χρειάζεται καν να μας κρίνει κάποιος. Αρκεί να φανταστούμε ότι θα το κάνει.
Και εδώ αναδύεται μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα αντίφαση.
Σε μια μικρή πόλη είναι εύκολο να σε γνωρίζουν. Είναι δυσκολότερο να σε γνωρίσουν ξανά.
Ο παλιός συμμαθητής μπορεί να παραμένει στη μνήμη των άλλων το παιδί που ήταν κάποτε. Ο άνθρωπος που χώρισε να εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται μέσα από τον προηγούμενο γάμο του. Εκείνος που άλλαξε τρόπο ζωής, αντιλήψεις ή προτεραιότητες να συναντά διαρκώς μια παλιότερη εκδοχή του εαυτού του.
Οι άνθρωποι αλλάζουν. Οι εικόνες που έχουν οι άλλοι γι’ αυτούς, όμως, δεν αλλάζουν πάντα με την ίδια ταχύτητα.
Ο άνθρωπος έχει ανάγκη να ανήκει κάπου. Έχει όμως εξίσου ανάγκη να αισθάνεται ελεύθερος να αλλάζει, να επιλέγει και να ορίζει τη ζωή του. Κι αυτές οι δύο ανάγκες δεν συμβαδίζουν πάντα τόσο εύκολα όσο θα θέλαμε.
Έτσι, η ίδια πόλη που κάνει εύκολη μια αυθόρμητη βόλτα μπορεί, σε μια δύσκολη προσωπική περίοδο, να κάνει κάποιον να διστάζει να βγει από το σπίτι. Όχι επειδή δεν θέλει να συναντήσει ανθρώπους, αλλά επειδή δεν θέλει να δώσει εξηγήσεις.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι ότι γνωριζόμαστε πολύ. Είναι τι κάνουμε με όσα γνωρίζουμε.
Η διακριτικότητα δεν σημαίνει αδιαφορία. Ούτε ο σεβασμός στην ιδιωτικότητα σημαίνει απόσταση. Μπορούμε να ενδιαφερόμαστε χωρίς να παρεμβαίνουμε, να ρωτάμε χωρίς να ανακρίνουμε και να αφήνουμε τους ανθρώπους να αλλάζουν χωρίς να τους επιστρέφουμε διαρκώς στον παλιό τους εαυτό.
Οι μικρές πόλεις έχουν κάτι πολύτιμο: την ανθρώπινη εγγύτητα. Δεν χρειάζεται να τη χάσουν για να προστατεύσουν την προσωπική ελευθερία.
Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο προνόμιο μιας μικρής πόλης να μην είναι ότι όλοι γνωρίζονται.
Αλλά ότι μπορούμε να γνωριζόμαστε, να νοιαζόμαστε και ταυτόχρονα να αφήνουμε ο ένας τον άλλον να ζει.
Γράφει η Ελίνα Τρωγάδα
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια