Στο επίκεντρο η γονεϊκή αποξένωση, οι ψυχολογικές επιπτώσεις στα παιδιά και η ανάγκη προστασίας των οικογενειακών δεσμών – Με μια ιδιαίτερα επίκαιρη εκδήλωση ξεκίνησε η 13η χρονιά της Σχολής Γονέων του Αγίου Ρηγίνου Λεβαδείας.
Η οικογένεια αποτελεί το πρώτο καταφύγιο ασφάλειας και αγάπης για κάθε παιδί. Τι συμβαίνει, όμως, όταν οι σχέσεις των γονέων διαταράσσονται και το παιδί βρίσκεται αντιμέτωπο με συγκρούσεις που δεν μπορεί να διαχειριστεί; Ποιες είναι οι συνέπειες όταν καλείται, άμεσα ή έμμεσα, να επιλέξει ανάμεσα στη μητέρα και τον πατέρα του;
Αυτά τα ιδιαίτερα ευαίσθητα ερωτήματα βρέθηκαν στο επίκεντρο της πρώτης εκδήλωσης της Σχολής Γονέων του Ιερού Προσκυνήματος Αγίου Ρηγίνου του Λεβαδέως, η οποία πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 12 Οκτωβρίου, στο Πνευματικό Κέντρο του Ναού, ανοίγοντας έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από το φαινόμενο της γονεϊκής αποξένωσης.
Η εκδήλωση, που διοργανώθηκε στο πλαίσιο των ποιμαντικών δράσεων της Ιεράς Μητροπόλεως Θηβών, Λεβαδείας και Αυλίδος, συγκέντρωσε το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων, αναδεικνύοντας ένα ζήτημα που αγγίζει την ψυχική υγεία των παιδιών, τη λειτουργία της οικογένειας και τις συνέπειες των έντονων συγκρούσεων μεταξύ των γονέων.
Κεντρικές ομιλήτριες ήταν η ψυχολόγος – λογοπαθολόγος Χριστίνα Μπογιατζή και η πρόεδρος του Συλλόγου «Για τα παιδιά μας και μόνο», Κέλλυ Μονακανδήλου-Ζλάτη, οι οποίες προσέγγισαν το θέμα από διαφορετικές πλευρές, φωτίζοντας τόσο τις ψυχολογικές του διαστάσεις όσο και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι οικογένειες.
Δεκατρία χρόνια δίπλα στην οικογένεια
Η εκδήλωση ξεκίνησε με την ακολουθία του Αγιασμού, την οποία τέλεσε ο Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Ιεράς Μητροπόλεως, π. Γεώργιος Θανάσου, εκπροσωπώντας τον Μητροπολίτη Θηβών, Λεβαδείας και Αυλίδος κ. Γεώργιο.
Στον χαιρετισμό του αναφέρθηκε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η οικογένεια, επισημαίνοντας ότι οι σχέσεις ανάμεσα στους συζύγους, τους γονείς και τα παιδιά, αλλά και οι σχέσεις των παιδιών στο σχολικό περιβάλλον, δοκιμάζονται συχνά από εντάσεις και δυσκολίες.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον ρόλο της Εκκλησίας, τονίζοντας ότι η πνευματική στήριξη πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστικό ενδιαφέρον και έμπρακτη συμπαράσταση προς όσους αντιμετωπίζουν προσωπικές και οικογενειακές δοκιμασίες.
Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της Σχολής Γονέων του Αγίου Ρηγίνου, η οποία συμπληρώνει 13 χρόνια συνεχούς παρουσίας και δράσης, προσφέροντας έναν χώρο ενημέρωσης, προβληματισμού και ανταλλαγής απόψεων για θέματα που αφορούν την οικογένεια και την ψυχική ισορροπία των μελών της.
Από την πλευρά του, ο προϊστάμενος του Ιερού Ναού, π. Αλέξιος Σαμαρτζής, στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη προστασίας των παιδιών από τις αντιπαραθέσεις των ενηλίκων.
Το μήνυμά του ήταν σαφές: τα παιδιά δεν πρέπει να μετατρέπονται σε ομήρους των συγκρούσεων των γονιών τους. Αντίθετα, χρειάζονται αγάπη, σταθερότητα, σεβασμό και ένα περιβάλλον που θα τους επιτρέπει να αναπτύσσονται χωρίς τον φόβο ότι θα χάσουν την αποδοχή κάποιου από τους δύο γονείς.
Η αθέατη πλευρά των οικογενειακών συγκρούσεων
Στο κύριο μέρος της εκδήλωσης, οι δύο ομιλήτριες ανέλυσαν τις συνθήκες μέσα στις οποίες μπορεί να εμφανιστούν συμπεριφορές απομάκρυνσης ή έντονης απόρριψης ενός γονέα από το παιδί, ιδιαίτερα όταν οι σχέσεις μεταξύ των ενηλίκων χαρακτηρίζονται από παρατεταμένη αντιπαράθεση.
Όπως επισημάνθηκε, ένα παιδί που βρίσκεται στο επίκεντρο μιας τέτοιας σύγκρουσης μπορεί να βιώσει έντονη συναισθηματική πίεση. Να αισθανθεί ότι πρέπει να διαλέξει πλευρά, να κρύψει τα συναισθήματά του ή ακόμη και να θεωρήσει πως η αγάπη προς τον έναν γονέα αποτελεί προδοσία απέναντι στον άλλον.
Οι επιπτώσεις μπορεί να εκδηλωθούν με θυμό, επιθετικότητα, σύγχυση, έντονη απόρριψη ή δυσκολία στη διαμόρφωση μιας ανεξάρτητης και ισορροπημένης εικόνας για τους γονείς.
Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε, ωστόσο, στην ανάγκη να εξετάζεται προσεκτικά κάθε περίπτωση. Η άρνηση ενός παιδιού να επικοινωνήσει με έναν γονέα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει υποστεί χειραγώγηση. Μπορεί να συνδέεται με διαφορετικούς παράγοντες, ακόμη και με πραγματικές εμπειρίες κακοποίησης, παραμέλησης ή άλλες σοβαρές δυσκολίες.
Για τον λόγο αυτό, τονίστηκε ότι απαιτείται εξατομικευμένη αξιολόγηση από κατάλληλα καταρτισμένους επαγγελματίες, με πρωταρχικό κριτήριο την ασφάλεια και το συμφέρον του παιδιού.
Όταν η αγάπη γίνεται δίλημμα
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συζήτησης αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο το οικογενειακό περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει τις αντιλήψεις και τα συναισθήματα των παιδιών.
Οι επαναλαμβανόμενες αρνητικές αναφορές για έναν γονέα, οι πιέσεις και οι συγκρουσιακές συμπεριφορές είναι δυνατόν να επιβαρύνουν την ψυχολογία ενός παιδιού, το οποίο συχνά δεν διαθέτει την ωριμότητα και τα εφόδια για να διαχειριστεί όσα συμβαίνουν γύρω του.
Η ανάγκη προστασίας του από τέτοιες καταστάσεις αναδείχθηκε ως βασική προτεραιότητα, ενώ επισημάνθηκε ότι η διερεύνηση των οικογενειακών σχέσεων δεν πρέπει να γίνεται με πιεστικές ερωτήσεις, αυθαίρετα συμπεράσματα ή πρακτικές που εντείνουν τη συναισθηματική φόρτιση.
Το παιδί χρειάζεται να αισθάνεται ότι μπορεί να εκφράζει ελεύθερα τα συναισθήματά του, χωρίς ενοχές και χωρίς να αναλαμβάνει την ευθύνη για τις επιλογές ή τις συγκρούσεις των ενηλίκων.
Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης απαιτεί χρόνο
Σημαντικό μέρος των εισηγήσεων αφιερώθηκε και στις δυνατότητες θεραπευτικής υποστήριξης των οικογενειών που αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες στις σχέσεις γονέων και παιδιών.
Η αποκατάσταση μιας διαταραγμένης σχέσης δεν αποτελεί μια απλή ή αυτόματη διαδικασία. Προϋποθέτει χρόνο, υπομονή, συναισθηματική κατανόηση και, όπου χρειάζεται, εξειδικευμένη επαγγελματική παρέμβαση.
Η δημιουργία ενός σταθερού και ασφαλούς περιβάλλοντος, η αποφυγή νέων συγκρούσεων και η καλλιέργεια θετικών εμπειριών μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση των οικογενειακών σχέσεων, εφόσον αυτό εξυπηρετεί το συμφέρον και την ασφάλεια του παιδιού.
Στη διάρκεια της εκδήλωσης αναδείχθηκε, επίσης, η σοβαρότητα των συμπεριφορών που εργαλειοποιούν τα παιδιά στο πλαίσιο οικογενειακών αντιπαραθέσεων. Τέτοιες πρακτικές μπορεί να προκαλέσουν βαθιά συναισθηματική επιβάρυνση και, ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά, να συνιστούν μορφές ψυχολογικής κακοποίησης.
Η γονεϊκή αποξένωση, πάντως, ως όρος δεν αποτελεί από μόνη της ενιαία κλινική διάγνωση ή αυτοτελή νομικό χαρακτηρισμό κάθε περίπτωσης απομάκρυνσης παιδιού από γονέα. Η ουσιαστική προστασία του παιδιού απαιτεί διερεύνηση των πραγματικών συνθηκών, χωρίς γενικεύσεις.
Ζωντανός διάλογος και ουσιαστικοί προβληματισμοί
Η εκδήλωση δεν περιορίστηκε στις εισηγήσεις των δύο ομιλητριών. Ακολούθησε συζήτηση με το ακροατήριο, κατά την οποία τέθηκαν ερωτήματα και αναπτύχθηκαν προβληματισμοί γύρω από τη διαχείριση των οικογενειακών συγκρούσεων, τη στάση των γονέων και τις ανάγκες των παιδιών.
Το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων ανέδειξε την ανάγκη για περισσότερες πρωτοβουλίες ενημέρωσης και υποστήριξης, ιδιαίτερα σε ζητήματα που συχνά παραμένουν στο εσωτερικό της οικογένειας και δύσκολα γίνονται αντικείμενο δημόσιας συζήτησης.
Με την πρώτη αυτή συνάντηση της νέας ποιμαντικής χρονιάς, η Σχολή Γονέων του Αγίου Ρηγίνου συνεχίζει μια πορεία δεκατριών ετών, επιχειρώντας να συνδέσει την πνευματική ζωή με τις πραγματικές ανάγκες της σύγχρονης οικογένειας.
Το μήνυμα που αναδείχθηκε μέσα από την εκδήλωση ξεπερνά τα όρια μιας επιστημονικής ή κοινωνικής συζήτησης: τα παιδιά δεν πρέπει να πληρώνουν το τίμημα των συγκρούσεων των μεγάλων.
Γιατί, ακόμη και όταν μια οικογένεια περνά κρίση ή οι δρόμοι των γονέων χωρίζουν, η προστασία της παιδικής ψυχής δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Η ασφάλεια, η αγάπη και το δικαίωμα κάθε παιδιού να μεγαλώνει χωρίς φόβο, πίεση και συναισθηματικά διλήμματα οφείλουν να παραμένουν πάνω από κάθε προσωπική αντιπαράθεση.
Καρίτσας Χρήστος