«Το Θαβώρ απέναντι στη φλεγόμενη κτίση»
Αγαπητοί μου αδελφοί,
Η σημερινή εορτή της Μεταμορφώσεως είναι η εορτή του φωτός. Είναι η ημέρα κατά την οποία ολόκληρη η κτίση γίνεται μάρτυρας της θείας δόξας. Ένα βουνό γίνεται τόπος θεοφανείας. Μια νεφέλη γίνεται σημείο της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος. Το φως του Χριστού αγκαλιάζει όχι μόνο τους μαθητές, αλλά ολόκληρη τη δημιουργία.
Και όμως…
Ενώ η Εκκλησία σήμερα μας ανεβάζει στο Θαβώρ, εμείς κατεβαίνουμε καθημερινά σε έναν κόσμο που μοιάζει ολοένα και περισσότερο με καμένη γη.
Τις τελευταίες ημέρες η πατρίδα μας γνώρισε ακόμη μία μεγάλη οικολογική τραγωδία. Δάση έγιναν στάχτη. Ζώα κάηκαν ζωντανά. Περιουσίες χάθηκαν. Άνθρωποι αγωνιούν. Τρεις πυροσβέστες και δύο πιλότοι δασοπυρόσβεσης, όλοι τους νέοι άνθρωποι, παρέδωσαν την ψυχή τους την ώρα του καθήκοντος. Ο ουρανός σκοτείνιασε από τον καπνό. Και μαζί με τα δέντρα καίγεται και η ελπίδα πολλών ανθρώπων.
Δεν μπορούμε να σταθούμε σήμερα μπροστά στη Μεταμόρφωση και να κάνουμε σαν να μη συμβαίνει τίποτε. Δεν είναι απλώς μια φυσική καταστροφή. Είναι μια πνευματική αποκάλυψη.
Η φύση δεν εκδικείται· αποκαλύπτει
Ακούγονται συχνά εκφράσεις όπως «η φύση εκδικείται». Η Εκκλησία δεν μιλά έτσι. Η φύση δεν εκδικείται. Η φύση υποφέρει. Ο Απόστολος Παύλος το είχε πει πριν από δύο χιλιάδες χρόνια:
«Πᾶσα ἡ κτίσις συστενάζει καὶ συνωδίνει.»
Ολόκληρη η δημιουργία στενάζει εξαιτίας της αμαρτίας του ανθρώπου.
Δεν είναι τα δέντρα που αμάρτησαν. Δεν είναι τα ποτάμια. Δεν είναι τα ζώα. Εμείς αμαρτήσαμε απέναντι στην κτίση. Εμείς μάθαμε να βλέπουμε τη δημιουργία όχι ως δώρο αλλά ως εμπόρευμα.
Από τη διαχείριση στην εκμετάλλευση
Ο Θεός είπε στον άνθρωπο: «Εργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν» τον Παράδεισο. Όχι να τον λεηλατεί. Όχι να τον καταστρέφει. Όχι να τον παραδίδει στις φλόγες της απληστίας.
Η οικολογική κρίση γεννήθηκε από την πλεονεξία. Από την αλαζονεία. Από την ψευδαίσθηση ότι η γη μάς ανήκει. Η γη όμως δεν είναι ιδιοκτησία μας. Είναι δάνειο που θα παραδώσουμε στα παιδιά μας.
Το μεγαλύτερο ψέμα της εποχής μας
Σήμερα ακούμε συνεχώς για «πράσινη ανάπτυξη», «βιώσιμη οικονομία», «κλιματική πολιτική». Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους. Όμως φοβάμαι ότι πολλές φορές αντιμετωπίζουμε μόνο τα συμπτώματα και όχι την αιτία και ότι η ελίτ εργαλειοποιεί την κλιματική κρίση για αλλότρια συμφέροντα.
Δεν θα σωθεί ο πλανήτης επειδή αλλάξαμε καύσιμο. Δεν θα σωθεί επειδή αγοράσαμε ηλεκτρικό αυτοκίνητο. Δεν θα σωθεί επειδή υπογράφηκαν νέες διεθνείς συμφωνίες.
Αν δεν αλλάξει η καρδιά του ανθρώπου, η καταστροφή θα συνεχιστεί με διαφορετικό τρόπο. Η κρίση είναι πρωτίστως ηθική και πνευματική. Ο άνθρωπος που καταστρέφει τον συνάνθρωπό του θα καταστρέψει και το δάσος. Ο άνθρωπος που εμπορεύεται τη ζωή θα εμπορευθεί και τη φύση. Ο άνθρωπος που λατρεύει το κέρδος δεν θα διστάσει να θυσιάσει ούτε βουνά ούτε θάλασσες ούτε ανθρώπους.
Η οικολογική αμαρτία είναι αμαρτία κατά του Δημιουργού
Πολλοί θεωρούν ότι η προστασία του περιβάλλοντος είναι θέμα ιδεολογίας. Για την Εκκλησία είναι θέμα μετανοίας. Δεν μπορούμε να αγαπάμε τον Δημιουργό και να καταστρέφουμε το δημιούργημά Του. Δεν μπορούμε να λιτανεύουμε εικόνες της Παναγίας και μετά να πετάμε σκουπίδια στα δάση. Δεν μπορούμε να ψάλλουμε «Τα σα εκ των σων» και συγχρόνως να μετατρέπουμε τον κόσμο του Θεού σε χωματερή. Δεν μπορούμε να κοινωνούμε το Σώμα και το Αίμα του Χριστού και να αδιαφορούμε όταν η δημιουργία Του στενάζει. Η οικολογία χωρίς Θεό γίνεται ιδεολογία. Η πίστη χωρίς ευθύνη απέναντι στην κτίση γίνεται υποκρισία.
Το Θαβώρ μάς καλεί σε άλλη σχέση με τον κόσμο
Στο Θαβώρ ο Χριστός δεν καταργεί την ύλη. Τη δοξάζει. Δεν εξαφανίζει το βουνό. Το αγιάζει. Δεν περιφρονεί τη δημιουργία. Την κάνει τόπο θείας παρουσίας. Αυτό είναι το ορθόδοξο ήθος.
Η κτίση δεν είναι θεός, αλλά ούτε και αντικείμενο προς εκμετάλλευση. Είναι λειτουργικό δώρο. Κάθε δέντρο είναι μια σιωπηλή δοξολογία. Κάθε ποτάμι μια υπενθύμιση της θείας πρόνοιας. Κάθε βουνό μπορεί να γίνει ένα νέο Θαβώρ.
Η δική μας ευθύνη
Είναι εύκολο να κατηγορούμε μόνο το κράτος. Ναι, υπάρχουν ευθύνες. Υπάρχουν εγκληματικές παραλείψεις. Υπάρχουν λάθη, ανεπάρκειες και πολλές φορές πολιτικές αποφάσεις που θυσιάζουν το φυσικό περιβάλλον στο όνομα της ανάπτυξης ή του πρόσκαιρου οικονομικού οφέλους.
Όμως, ας έχουμε το θάρρος να κοιτάξουμε και τον εαυτό μας. Πόσες φορές αδιαφορήσαμε; Πόσες φορές σιωπήσαμε όταν καταστρεφόταν ένας τόπος; Πόσες φορές θεωρήσαμε τη δημιουργία απλώς ένα μέσο κατανάλωσης; Η μετάνοια αρχίζει από το «φταίω κι εγώ».
Το ηθικό καθήκον της Εκκλησίας
Η Εκκλησία δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στο να τελεί παρακλήσεις όταν καίγονται τα δάση. Οφείλει να διαμορφώνει συνειδήσεις. Να διδάσκει ότι η προστασία της δημιουργίας είναι ασκητικό ήθος. Είναι ευχαριστιακή στάση ζωής. Είναι πράξη αγάπης προς τον πλησίον και προς τις επόμενες γενιές. Δεν υπάρχει χριστιανική πνευματικότητα που να αδιαφορεί για την κτίση. Γιατί η κτίση είναι η πρώτη δωρεά του Θεού προς τον άνθρωπο.
Επίλογος
Αδελφοί μου,
Σήμερα, στο Θαβώρ, λάμπει το άκτιστο Φως. Έξω από τους ναούς μας, όμως, πολλές περιοχές της πατρίδας μας φωτίζονται από τις φλόγες. Ας μη συνηθίσουμε αυτή την εικόνα. Ας μη θεωρήσουμε φυσιολογικό να παραδίδουμε στα παιδιά μας μια Ελλάδα φτωχότερη σε δάση, σε νερό, σε ζωή και σε ελπίδα.
Η Μεταμόρφωση μάς καλεί να γίνουμε και εμείς άνθρωποι της μεταμόρφωσης. Να μεταμορφώσουμε τη σχέση μας με τον Θεό. Με τον συνάνθρωπο. Και με την κτίση. Γιατί μόνο ένας άνθρωπος που φωτίζεται από το Φως του Χριστού μπορεί να γίνει αληθινός φύλακας του κόσμου και όχι καταστροφέας του.
Ας παρακαλέσουμε, λοιπόν, τον Κύριο της δόξης να μεταμορφώσει πρώτα τη δική μας καρδιά. Διότι όταν μεταμορφωθεί ο άνθρωπος, τότε μπορεί να αρχίσει να θεραπεύεται και ο κόσμος που του εμπιστεύθηκε ο Θεός. Αμήν!