Η εθνική επέτειος δεν είναι μόνο ημέρα τιμής για το 1821, αλλά και αφορμή για έναν σύγχρονο αναστοχασμό πάνω στις αξίες της ελευθερίας, της ομοψυχίας και της εθνικής αυτογνωσίας.
Η 25η Μαρτίου δεν είναι μια ακόμη ημερομηνία στο εθνικό μας ημερολόγιο. Είναι μια ημέρα βαθιά χαραγμένη στη συλλογική συνείδηση των Ελλήνων, γιατί συμπυκνώνει δύο θεμελιώδεις πυλώνες της ιστορικής και πνευματικής μας ταυτότητας: την πίστη και την ελευθερία. Από τη μία πλευρά, ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου. Από την άλλη, η Επανάσταση του 1821. Δύο έννοιες διαφορετικές, αλλά στενά δεμένες με το ίδιο διαχρονικό αίτημα ενός λαού για λύτρωση, αξιοπρέπεια και προοπτική.
Τιμούμε σήμερα εκείνους που τόλμησαν να σηκώσουν το βάρος της Ιστορίας στους ώμους τους. Εκείνους που αγωνίστηκαν, θυσιάστηκαν και υπερέβησαν τις ανθρώπινες αδυναμίες για να γίνει πράξη το όραμα της ελευθερίας. Το 1821 δεν υπήρξε ένα απλό ιστορικό γεγονός. Υπήρξε πράξη εθνικής αφύπνισης. Υπήρξε η στιγμή κατά την οποία ο υπόδουλος Ελληνισμός μετατράπηκε σε ενεργό πρωταγωνιστή της μοίρας του.
Όμως οι εθνικές επέτειοι δεν έχουν αξία μόνο όταν ανακαλούν ένδοξες σελίδες του παρελθόντος. Έχουν αληθινό νόημα όταν λειτουργούν ως καθρέφτης του παρόντος και ως πυξίδα για το μέλλον. Η 25η Μαρτίου μάς υπενθυμίζει ότι η ελευθερία δεν είναι ποτέ αυτονόητη, η δημοκρατία δεν είναι αυτονόμητη από την ευθύνη και η εθνική ενότητα δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη.
Σε μια εποχή πολλαπλών αβεβαιοτήτων, γεωπολιτικών εντάσεων, κοινωνικών ανισοτήτων και κρίσεων εμπιστοσύνης προς θεσμούς και συλλογικές αξίες, το μήνυμα της εθνικής παλιγγενεσίας αποκτά εκ νέου ιδιαίτερο βάρος. Δεν καλούμαστε, φυσικά, να αναμετρηθούμε με τις ίδιες συνθήκες που αντιμετώπισαν οι αγωνιστές του ’21. Καλούμαστε, όμως, να σταθούμε αντάξιοι του πνεύματός τους: με ενότητα αντί διχασμού, με συνείδηση αντί αδιαφορίας, με πίστη στις δυνάμεις της χώρας αντί ηττοπάθειας.
Η Ιστορία έχει διδάξει ότι οι μεγάλες εθνικές κατακτήσεις δεν προκύπτουν μόνο από τον ηρωισμό της στιγμής, αλλά και από τη διάρκεια της συλλογικής προσπάθειας. Οι ήρωες του 1821 μάς κληροδότησαν ένα κράτος, αλλά και μια ηθική παρακαταθήκη. Μας άφησαν ως χρέος τη διαφύλαξη της συνοχής, της ανεξαρτησίας, της εθνικής αυτοπεποίθησης και της δημοκρατικής λειτουργίας. Αυτές οι αξίες δεν τιμώνται μόνο με παρελάσεις και καταθέσεις στεφάνων. Τιμώνται με έργα, με υπευθυνότητα και με ενεργή συμμετοχή στα κοινά.
Αυτό είναι ίσως και το πιο ουσιαστικό μήνυμα της σημερινής ημέρας. Να μη μετατρέπεται η επέτειος σε μια τυπική τελετουργία χωρίς περιεχόμενο. Να μην περιορίζεται σε εύκολες αναφορές και ιστορικά στερεότυπα. Αλλά να γίνεται αφορμή για ειλικρινή αυτογνωσία. Πόσο ενωμένοι είμαστε ως κοινωνία; Πόσο υπερασπιζόμαστε στην πράξη την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και τη δημοκρατία; Πόσο συνειδητοποιούμε ότι η πρόοδος ενός τόπου απαιτεί συλλογικότητα, συνέπεια και κοινό προσανατολισμό;
Η 25η Μαρτίου μάς καλεί να θυμηθούμε ότι τα έθνη επιβιώνουν και προχωρούν όταν δεν ξεχνούν τις ρίζες τους, αλλά και όταν δεν εγκλωβίζονται σε αυτές. Όταν σέβονται την Ιστορία τους, χωρίς να τη μουσειοποιούν. Όταν μετατρέπουν τη μνήμη σε δύναμη δημιουργίας και όχι σε επαναλαμβανόμενο σχήμα αυτάρεσκης αναπόλησης.
Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η πατρίδα χρειάζεται εμπιστοσύνη στους θεσμούς, σοβαρότητα στον δημόσιο λόγο, ενίσχυση της παιδείας, κοινωνική συνοχή και εθνική αυτοπεποίθηση. Χρειάζεται πολίτες που να γνωρίζουν ότι η ελευθερία δεν είναι μόνο δικαίωμα, αλλά και ευθύνη. Ότι η δημοκρατία δεν είναι μόνο κατάκτηση, αλλά και καθημερινή άσκηση. Ότι η πατρίδα δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά κοινή μοίρα.
Ας κρατήσουμε, λοιπόν, από τη σημερινή επέτειο όχι μόνο τη συγκίνηση, αλλά και την υποχρέωση. Να σταθούμε με σεβασμό απέναντι στη θυσία των προγόνων μας, αλλά και με ειλικρίνεια απέναντι στις ανάγκες της εποχής μας. Γιατί η αληθινή τιμή προς το 1821 δεν βρίσκεται μόνο στη μνήμη του αγώνα, αλλά κυρίως στην ικανότητά μας να φανούμε αντάξιοι της ελευθερίας που εκείνοι μας παρέδωσαν.