Γράφει ο Αρχιμ. Αλεξίου Σαμαρτζή
Η Αγία Μεγάλη Τεσσαρακοστή αποτελεί μία από τις βαθύτερες και ουσιαστικότερες πνευματικές περιόδους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Δεν είναι απλώς μια περίοδος νηστείας πριν από το Πάσχα, αλλά μια πορεία μεταμόρφωσης, μια εσωτερική έξοδος από τη δουλεία του εγωισμού προς την ελευθερία της αγάπης και της κοινωνίας με τον Θεό και τον συνάνθρωπο.
Θεολογικά, η Τεσσαρακοστή είναι εικόνα της ερήμου. Όπως ο λαός του Ισραήλ πορεύτηκε σαράντα χρόνια προς τη Γη της Επαγγελίας και όπως ο Χριστός νήστεψε σαράντα ημέρες στην έρημο, έτσι και ο πιστός καλείται να διαβεί τη δική του έρημο. Η έρημος αυτή δεν είναι γεωγραφικός τόπος, αλλά υπαρξιακή κατάσταση: η σιωπή απέναντι στον θόρυβο, η εγκράτεια απέναντι στην υπερκατανάλωση, η ταπείνωση απέναντι στην αυτάρκεια. Στο λειτουργικό βίωμα της περιόδου — με κορυφαίες στιγμές τη Θεία Λειτουργία του Μ. Βασιλείου και τη Λειτουργία των Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων — η Εκκλησία προσκαλεί τον άνθρωπο σε μετάνοια, όχι ως ενοχή, αλλά ως αλλαγή νοοτροπίας και τρόπου ζωής.
Κεντρικό θεολογικό μήνυμα της Τεσσαρακοστής είναι ότι η νηστεία δεν περιορίζεται στην τροφή, αλλά επεκτείνεται σε κάθε μορφή αποξένωσης από τον Θεό και τον πλησίον. Οι Πατέρες της Εκκλησίας τονίζουν ότι «νηστεία αληθινή» είναι η αποχή από την κακία, την αδικία, τη σκληρότητα της καρδιάς. Η άσκηση αποκτά νόημα μόνο όταν οδηγεί στην αγάπη. Διαφορετικά, μετατρέπεται σε τυπικότητα ή ακόμη και σε πνευματικό εγωισμό.
Οι κοινωνικές προεκτάσεις της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι ιδιαίτερα επίκαιρες. Σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί ο ατομικισμός, η υπερκατανάλωση και η αδιαφορία για τον αδύναμο, η νηστεία γίνεται πράξη αντίστασης. Η συνειδητή λιτότητα μπορεί να μετατραπεί σε πράξη αλληλεγγύης. Όταν ο πιστός περιορίζει τον εαυτό του, δημιουργεί χώρο για τον άλλον. Η εγκράτεια γίνεται κοινωνική ευαισθησία· η προσευχή γίνεται ευθύνη· η συγχώρηση γίνεται πράξη συμφιλίωσης σε μια κοινωνία βαθιά διχασμένη.
Ιδιαίτερα στη σύγχρονη εποχή των ταχύτατων ρυθμών, της ψηφιακής τεχνολογίας και της επιφανειακής επικοινωνίας, η Τεσσαρακοστή προτείνει την εκ νέου ανακάλυψη της σιωπής και της ουσιαστικής σχέσης. Μας καλεί να επανεξετάσουμε τις προτεραιότητές μας: τι είναι αναγκαίο και τι περιττό; ποια είναι η αληθινή μας πείνα; Μήπως πεινούμε για νόημα, για αποδοχή, για αυθεντική αγάπη;
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν είναι άρνηση της ζωής, αλλά προετοιμασία για την πληρότητά της. Η πορεία προς το Πάσχα είναι πορεία από το σκοτάδι στο φως, από τον θάνατο στην Ανάσταση. Και το μήνυμά της παραμένει διαχρονικά επίκαιρο: χωρίς μετάνοια δεν υπάρχει ανανέωση· χωρίς θυσία δεν υπάρχει κοινωνία· χωρίς αγάπη δεν υπάρχει αληθινή ελευθερία. Έτσι, η Αγία Μεγάλη Τεσσαρακοστή γίνεται όχι μόνο εκκλησιαστικός χρόνος, αλλά πρόταση ζωής — μια πρόσκληση να μεταμορφώσουμε τον εαυτό μας και, μέσα από αυτόν, τον κόσμο γύρω μας.
Καλή και ευλογημένη Τεσσαρακοστή!