Νέο θεσμικό πλαίσιο για οφειλέτες και επιχειρήσεις: απαλλαγή από διώξεις και κρατικά voucher πρόληψης της υπερχρέωσης
Ένα νέο δίχτυ προστασίας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις που βρέθηκαν ή κινδυνεύουν να βρεθούν σε οικονομικό αδιέξοδο ενεργοποιεί το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Με διατάξεις που ενσωματώθηκαν στο νομοσχέδιο για τα Ιδρύματα και τις Σχολάζουσες Κληρονομιές και ψηφίστηκαν την περασμένη εβδομάδα από τη Βουλή των Ελλήνων, η Πολιτεία εισάγει δύο ισχυρά «όπλα»: την πλήρη απαλλαγή από ποινικές διώξεις για όσους καταφεύγουν στη λύση της πτώχευσης και ένα καινοτόμο πρόγραμμα voucher για την έγκαιρη στήριξη επιχειρηματιών πριν η υπερχρέωση οδηγήσει σε κατάρρευση.
Οι ρυθμίσεις των άρθρων 177-179, με τη δημοσίευσή τους στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, καθίστανται άμεσα εφαρμόσιμες, σηματοδοτώντας μια ουσιαστική αλλαγή φιλοσοφίας: από την τιμωρία της οικονομικής αποτυχίας, στη στήριξη και την πρόληψη.
Τέλος στην «ομηρία» των χρεών
Πλήρης απαλλαγή από ποινικές διώξεις για όσους πτωχεύουν
Η σημαντικότερη καινοτομία του νέου νόμου αφορά την πλήρη αναστολή και, τελικά, την εξάλειψη των ποινικών διώξεων για οφειλές προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία για όσους εντάσσονται στη διαδικασία πτώχευσης. Με την προσθήκη του άρθρου 198Α στον ν. 4738/2020, το τοπίο αλλάζει ριζικά για επαγγελματίες και πολίτες που λύγισαν υπό το βάρος των χρεών.
Από τη στιγμή που δημοσιεύεται η δικαστική απόφαση πτώχευσης ή καταχωρείται ο οφειλέτης στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας, παύει αυτομάτως κάθε ποινική δίωξη για χρέη προς την εφορία και τον ΕΦΚΑ. Η ρύθμιση καλύπτει τόσο τα αδικήματα μη καταβολής οφειλών προς το Δημόσιο όσο και την καθυστέρηση καταβολής ασφαλιστικών εισφορών.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι, με την ολοκλήρωση της πτωχευτικής διαδικασίας και τη νόμιμη απαλλαγή από τα χρέη –συνήθως μετά την παρέλευση ενός έως τριών ετών– το αξιόποινο εξαλείφεται οριστικά. Στην πράξη, το αδίκημα διαγράφεται από το ποινικό μητρώο, επιτρέποντας ένα πραγματικό «restart».
Όπως τόνισε ο υπουργός Κυριάκος Πιερρακάκης κατά τη συζήτηση στη Βουλή, «το κράτος επιλέγει να μην ποινικοποιεί την οικονομική δυσκολία, δίνοντας πραγματική δεύτερη ευκαιρία σε όσους απέτυχαν, όχι από δόλο, αλλά από συγκυρίες».
Πρόληψη πριν την κατάρρευση
Voucher συμβουλευτικής και ψυχολογικής στήριξης για επιχειρηματίες
Το δεύτερο σκέλος των παρεμβάσεων, που προβλέπεται στο άρθρο 177, στρέφει το βάρος στην πρόληψη. Για πρώτη φορά θεσμοθετείται ένα οργανωμένο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για επιχειρήσεις που εμφανίζουν σημάδια οικονομικής ασφυξίας, πριν φτάσουν στο σημείο «χωρίς επιστροφή».
Μέσω πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και με τη συνδρομή της Κοινωνίας της Πληροφορίας, το κράτος θα χορηγεί δωρεάν voucher σε επαγγελματίες που απειλούνται από αφερεγγυότητα. Τα voucher θα καλύπτουν το κόστος υποστήριξης από πιστοποιημένους ειδικούς συμβούλους, οι οποίοι θα αναλαμβάνουν να σχεδιάσουν λύσεις βιωσιμότητας και ανάκαμψης.
Κεντρικό ρόλο παίζει ο «Μηχανισμός Έγκαιρης Προειδοποίησης», ο οποίος θα παρακολουθεί βασικούς οικονομικούς δείκτες και θα εντοπίζει πρόδρομα σημάδια κινδύνου. Όταν το σύστημα «χτυπά κόκκινο», ο επιχειρηματίας θα μπορεί να υποβάλει αίτηση μέσω ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το πρόγραμμα δεν περιορίζεται σε νομικές και οικονομικές συμβουλές. Για πρώτη φορά, αναγνωρίζεται θεσμικά και το ψυχολογικό βάρος της υπερχρέωσης, με κάλυψη υπηρεσιών ψυχολογικής υποστήριξης, mentoring και ενδυνάμωσης. Στόχος είναι ο επιχειρηματίας να αποκτήσει όχι μόνο εργαλεία, αλλά και το ψυχικό σθένος για να εφαρμόσει ένα σχέδιο διάσωσης, χωρίς να καταρρεύσει στην πορεία.
Με κοινή υπουργική απόφαση θα καθοριστούν τα κριτήρια ένταξης και ο χρόνος έναρξης του προγράμματος, ενώ βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η εκπαίδευση των ειδικών συμβούλων που θα στελεχώσουν τον μηχανισμό.
Ρυθμίσεις για ευάλωτους οφειλέτες
Τέλος στη διπλή επιδότηση κατοικίας
Το πακέτο μέτρων συμπληρώνεται από τεχνικές διατάξεις που αφορούν ευάλωτους οφειλέτες. Σύμφωνα με το άρθρο 179, εάν ένας δικαιούχος κρατικής συνεισφοράς για την κατοικία του ενταχθεί στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό Ρύθμισης Οφειλών και υπογράψει νέα σύμβαση που διασώζει την κύρια κατοικία του, η προηγούμενη επιδότηση διακόπτεται αυτομάτως.
Η ρύθμιση αποσκοπεί στην αποφυγή διπλής χρηματοδότησης από διαφορετικά προγράμματα και προστατεύει τον οφειλέτη από τον κίνδυνο μελλοντικής επιστροφής ποσών που θα θεωρηθούν αχρεωστήτως καταβληθέντα.
Ένα νέο μοντέλο οικονομικής πολιτικής
Συνολικά, οι νέες διατάξεις σηματοδοτούν μια μετατόπιση της κρατικής πολιτικής: από την τιμωρητική λογική του παρελθόντος, σε ένα μοντέλο δεύτερης ευκαιρίας και έγκαιρης παρέμβασης. Για χιλιάδες οφειλέτες και επιχειρηματίες, το μήνυμα είναι σαφές: η οικονομική αποτυχία δεν ισοδυναμεί πλέον με ισόβιο στίγμα, αλλά με μια δύσκολη εμπειρία που μπορεί να μετατραπεί σε αφετηρία για ένα νέο ξεκίνημα.