Υψηλοί τόνοι και προειδοποιήσεις από την ομάδα E3 – Η Τεχεράνη καλείται να επιτρέψει επιθεωρήσεις και να δώσει απαντήσεις για το εμπλουτισμένο ουράνιο
Με στόχο την αποσυμπίεση του ήδη τεταμένου κλίματος γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, αντιπροσωπείες διπλωματών από την Τεχεράνη και τις ευρωπαϊκές χώρες της ομάδας E3 – Γερμανία, Γαλλία και Βρετανία – συναντώνται σήμερα στην Κωνσταντινούπολη, σε μια νέα προσπάθεια γεφύρωσης του διπλωματικού χάσματος που έχει προκύψει τους τελευταίους μήνες.
Η συνάντηση πραγματοποιείται στο ιρανικό προξενείο της πόλης και ξεκίνησε, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, στις 08:30 ώρα Ελλάδας. Οι συνομιλίες διεξάγονται σε επίπεδο υφυπουργών Εξωτερικών και εγγράφονται στο πλαίσιο των πρώτων απευθείας επαφών μετά την πρόσφατη πολεμική σύγκρουση Ισραήλ–Ιράν.
Πίεση και προθεσμίες από την Ευρώπη
Το Βερολίνο, το Παρίσι και το Λονδίνο δείχνουν αποφασισμένα να ασκήσουν μεγαλύτερη πίεση στην Τεχεράνη, με διπλωματική πηγή να δηλώνει χαρακτηριστικά πως «το ρολόι χτυπάει». Αν δεν υπάρξει ουσιαστική πρόοδος, η ομάδα E3 δεν αποκλείει να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό της ρήτρας «snapback», μέσω του οποίου θα επανέλθουν αυτόματα οι κυρώσεις του ΟΗΕ σε βάρος του Ιράν.
Η τρέχουσα φάση του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (ΚΟΣΔ), της συμφωνίας που υπογράφηκε το 2015 στη Βιέννη με σκοπό τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, λήγει τυπικά στα μέσα Οκτωβρίου. Οι ευρωπαίοι εταίροι επιδιώκουν να αποτρέψουν την κατάρρευση της συμφωνίας, η οποία έχει δεχθεί σοβαρά πλήγματα ήδη από την αποχώρηση των ΗΠΑ το 2018 και μετά.
Απαιτήσεις και ασάφειες
Στο τραπέζι των συνομιλιών βρίσκονται δύο βασικά αιτήματα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων:
- Η επανέναρξη των επιθεωρήσεων του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
- Η πλήρης διαφάνεια για περίπου 400 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60%, που φέρονται να αγνοούνται μετά από αμερικανικούς βομβαρδισμούς σε τρεις μονάδες-κλειδιά του πυρηνικού προγράμματος τον περασμένο Ιούνιο.
Το Ιράν, από την πλευρά του, εμφανίζεται καχύποπτο έναντι των δυτικών πρωτοβουλιών. Μετά τις επιθέσεις του Ισραήλ στο ιρανικό έδαφος τον Απρίλιο, η Τεχεράνη διέκοψε κάθε συνεργασία με τον ΔΟΑΕ, κατηγορώντας τον οργανισμό για «κακόβουλη στάση» και επιλεκτική ενημέρωση της διεθνούς κοινότητας.
Πυρηνική σταθερότητα σε κίνδυνο
Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, καθώς η στασιμότητα ή η αποτυχία των συνομιλιών ενδέχεται να επιδεινώσουν την αστάθεια στη Μέση Ανατολή και να οδηγήσουν σε έναν νέο γύρο κυρώσεων και απομόνωσης για την Ισλαμική Δημοκρατία.
Διπλωματικοί αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν ενδέχεται να επιχειρήσει ανταλλάγματα, όπως την αποδέσμευση κεφαλαίων ή τη μερική άρση κυρώσεων, προκειμένου να αποδεχτεί τον επανέλεγχο του πυρηνικού του προγράμματος. Ωστόσο, η δυσπιστία ανάμεσα στις δύο πλευρές παραμένει βαθιά, ενώ η σύγκρουση Ιράν–Ισραήλ έχει δημιουργήσει νέα δεδομένα και μεγαλύτερη αβεβαιότητα.
Επόμενα βήματα: συμφωνία ή αδιέξοδο;
Οι συνομιλίες στην Κωνσταντινούπολη θα αποτελέσουν ένδειξη των πραγματικών προθέσεων της Τεχεράνης για επανένταξή της στο πλαίσιο των διεθνών ελέγχων. Αντίστοιχα, η E3 καλείται να αποφασίσει εάν θα συνεχίσει στον δρόμο της διπλωματίας ή αν θα επιλέξει τη σκληρή γραμμή της επαναφοράς των κυρώσεων.
Το μόνο σίγουρο είναι πως η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει – και μαζί της, η ευρωπαϊκή υπομονή εξαντλείται.