Είκοσι πέντε χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου 2026, από την ημέρα που άλλαξε την Αμερική και μαζί της ένα μεγάλο μέρος του κόσμου. Οι εικόνες των αεροσκαφών να πέφτουν στους Δίδυμους Πύργους, των κτιρίων να καταρρέουν και της Νέας Υόρκης να καλύπτεται από ένα πυκνό σύννεφο σκόνης εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα ισχυρότερα συλλογικά τραύματα της σύγχρονης εποχής.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες τιμούν σήμερα την 25η επέτειο των τρομοκρατικών επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, με τελετές μνήμης στη Νέα Υόρκη, στο Πεντάγωνο και στο Σάνκσβιλ της Πενσιλβάνιας. Στο επίκεντρο βρίσκονται και πάλι τα 2.977 θύματα, οι οικογένειές τους και οι άνθρωποι των σωστικών συνεργείων που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή.
Στο Ground Zero, εκεί όπου κάποτε υψώνονταν οι Δίδυμοι Πύργοι του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου, συγγενείς των θυμάτων συγκεντρώνονται για την καθιερωμένη ανάγνωση των ονομάτων των ανθρώπων που χάθηκαν.
Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, κάθε όνομα εξακολουθεί να υπενθυμίζει ότι πίσω από τους αριθμούς υπήρχαν άνθρωποι που ένα συνηθισμένο πρωινό πήγαν στις δουλειές τους, επιβιβάστηκαν σε ένα αεροπλάνο ή έσπευσαν να βοηθήσουν και δεν επέστρεψαν ποτέ.
Ο Τραμπ στο Πεντάγωνο, ο Βανς στη Νέα Υόρκη
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε φέτος να παραστεί στην τελετή μνήμης στο Πεντάγωνο και όχι στο Ground Zero. Την αμερικανική κυβέρνηση στη Νέα Υόρκη εκπροσωπεί ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς.
Η απουσία του Τραμπ από τη Νέα Υόρκη προκάλεσε συζητήσεις. Οι New York Times είχαν αναφέρει ότι η απόφαση συνδέθηκε, μεταξύ άλλων, με το γεγονός ότι στην τελετή του Ground Zero δεν προβλέπονται πολιτικές ομιλίες. Η συγκεκριμένη εκδήλωση έχει διατηρήσει εδώ και χρόνια έναν αυστηρά μη κομματικό χαρακτήρα, αφήνοντας τον πρώτο λόγο στις οικογένειες των θυμάτων.
Μια επέτειος που περνά πλέον στη νέα γενιά
Η φετινή επέτειος έχει, όμως, μια σημαντική διαφορά από εκείνες των προηγούμενων χρόνων. Ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος της αμερικανικής κοινωνίας δεν έχει προσωπική ανάμνηση της 11ης Σεπτεμβρίου.
Παιδιά που γεννήθηκαν μετά το 2001 είναι σήμερα ενήλικες, ενώ εκατομμύρια νέοι Αμερικανοί γνωρίζουν τους Δίδυμους Πύργους, τα τέσσερα αεροσκάφη και τις δραματικές ώρες εκείνου του πρωινού μόνο μέσα από βιβλία, ντοκιμαντέρ, φωτογραφίες και τις διηγήσεις των μεγαλύτερων.
Γι’ αυτό και, 25 χρόνια μετά, η πρόκληση δεν είναι πλέον μόνο να διατηρηθεί η μνήμη, αλλά και να μεταδοθεί η Ιστορία.
Το Μουσείο και Μνημείο της 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη έχει στρέψει σημαντικό μέρος της προσπάθειάς του στην εκπαίδευση των νεότερων γενεών. Αυτόπτες μάρτυρες, συγγενείς θυμάτων και άνθρωποι που έζησαν τα γεγονότα μεταφέρουν τις προσωπικές τους ιστορίες σε νέους που δεν είχαν ακόμη γεννηθεί.
Και ίσως αυτή να είναι πλέον μία από τις σημαντικότερες αποστολές της επετείου: η 11η Σεπτεμβρίου να μη μετατραπεί απλώς σε μια ημερομηνία στα βιβλία της Ιστορίας.
Η ημέρα που πάγωσε ο πλανήτης
Το πρωί της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, 19 μέλη της Αλ Κάιντα κατέλαβαν τέσσερα επιβατικά αεροσκάφη.
Τα δύο έπεσαν πάνω στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη. Ένα τρίτο χτύπησε το Πεντάγωνο, ενώ το τέταρτο συνετρίβη σε περιοχή της Πενσιλβάνιας, μετά την αντίδραση επιβατών που επιχείρησαν να ανακτήσουν τον έλεγχο του αεροσκάφους.
Μέσα σε λίγες ώρες, ο κόσμος είχε αλλάξει.
Οι επιθέσεις οδήγησαν τις ΗΠΑ στον αποκαλούμενο «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», στην εισβολή στο Αφγανιστάν και σε μια συνολική αναδιαμόρφωση της αμερικανικής πολιτικής ασφάλειας. Οι συνέπειες των επιλογών που ακολούθησαν την 11η Σεπτεμβρίου εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο έντονης ιστορικής και πολιτικής συζήτησης.
Ο Οσάμα μπιν Λάντεν εντοπίστηκε και σκοτώθηκε από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις στο Πακιστάν το 2011. Ωστόσο, ακόμη και ένα τέταρτο του αιώνα μετά τις επιθέσεις, το δικαστικό κεφάλαιο δεν έχει κλείσει. Η δίκη του Χαλίντ Σεΐχ Μοχάμεντ, που κατηγορείται ως ο βασικός οργανωτής του σχεδίου, και τριών συγκατηγορουμένων του έχει οριστεί να αρχίσει στις 5 Ιουνίου 2028, έπειτα από πολυετείς δικαστικές εμπλοκές.
Οι πληγές που δεν έκλεισαν στις 11 Σεπτεμβρίου
Το ανθρώπινο κόστος, άλλωστε, δεν σταμάτησε στους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους την ημέρα των επιθέσεων.
Πυροσβέστες, αστυνομικοί, διασώστες, εργαζόμενοι και κάτοικοι της Νέας Υόρκης εκτέθηκαν στη σκόνη και σε επικίνδυνες ουσίες μετά την κατάρρευση των Πύργων. Οι ασθένειες που συνδέθηκαν με αυτή την έκθεση άνοιξαν ένα δεύτερο, μακροχρόνιο κεφάλαιο θυμάτων.
Ενδεικτικό της σημασίας που έχει πλέον αυτή η διάσταση είναι ότι στη φετινή τελετή του Ground Zero προβλέπεται, για πρώτη φορά, ιδιαίτερη στιγμή σιωπής στη μνήμη όσων πέθαναν αργότερα από ασθένειες που συνδέονται με την τοξική σκόνη.
Και όταν πέσει απόψε το σκοτάδι στη Νέα Υόρκη, δύο τεράστιες φωτεινές δέσμες θα υψωθούν και πάλι στον ουρανό του Μανχάταν, στο σημείο όπου για δεκαετίες δέσποζαν οι Δίδυμοι Πύργοι.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά, η 11η Σεπτεμβρίου περνά σταδιακά από τη ζωντανή μνήμη στην Ιστορία. Για την Αμερική, όμως, παραμένει μια ημερομηνία που χωρίζει τον χρόνο στα δύο: στον κόσμο πριν από εκείνο το πρωινό και στον κόσμο που ακολούθησε.